Zitten er hormoonverstorende ingrediënten in mijn cosmetica

“Hormoonverstorende ingredienten” is een term die steeds vaker opduikt in de media, op social media en in de bladen. ook in mijn salon krijg ik hier vragen over. Ik ga je dus alles vertellen wat je hier over wilt weten.

Wat zijn hormoonverstorende stoffen?

Hormoonverstorende stoffen, ook wel endocrine disruptors (EDC’s) genoemd, zijn chemische stoffen die het hormonale systeem van het lichaam kunnen beïnvloeden. Dat kan door een hormoon na te bootsen, de werking ervan te blokkeren of de hormoonbalans indirect te verstoren. Toch is het belangrijk te benadrukken dat een stof niet automatisch gevaarlijk is omdat zij in laboratoriumonderzoek hormonale activiteit laat zien. De dosering, de duur en de totale mate van blootstelling bepalen uiteindelijk het werkelijke risico.

Cosmetica in de Europese Unie valt onder een van de strengste regelgevingstelsels ter wereld: de Cosmeticaverordening (EG 1223/2009). Stoffen die als onveilig worden beoordeeld, kunnen worden verboden of slechts binnen zeer beperkte concentraties worden toegestaan. De veiligheidsbeoordeling gebeurt op basis van risico – een combinatie van intrinsieke eigenschappen en reële blootstelling – en niet uitsluitend op basis van een theoretische werking in een reageerbuis.

Wat doen deze stoffen met je lichaam?

• Vruchtbaarheidsproblemen en verstoring van de menstruatiecyclus.
• Schildklierproblemen (vaak gelinkt aan stoffen als Triclosan).
• Huidproblemen zoals acne of juist extreme droogheid door een beschadigde huidbarrière.

Vermijdt deze ingredienten

• Parabenen: Gebruikt als conserveermiddel. Herkenbaar aan namen die eindigen op -paraben (zoals methylparaben of propylparaben).
• Ftalaten: Worden vaak gebruikt om geuren langer te laten hangen of plastic flexibel te houden. Ze staan vaak verscholen onder de noemer 'Fragrance' of 'Parfum'.
• Synthetische UV-filters: Stoffen zoals Oxybenzone en Octinoxaat in zonnebrandcrème worden gemakkelijk door de huid opgenomen.
• Triclosan: Een antibacterieel middel in handzeep en tandpasta dat de schildklierhormonen kan beïnvloeden.
• PFAS: Deze "forever chemicals" zitten soms in waterproof make-up en staan op de lijst als ingrediënten met 'fluor' in de naam of als PTFE.

Ingrediënten die vaak ter sprake komen

In discussies over hormoonverstoring in cosmetica keren een aantal ingrediënten steeds terug. Parabenen zijn daarvan een bekend voorbeeld. Conserveermiddelen als methylparaben, ethylparaben, propylparaben en butylparaben werden jarenlang veel gebruikt om producten microbiologisch stabiel en veilig in gebruik te houden. In laboratoriumtests is bij sommige parabenen een zwakke oestrogene activiteit aangetoond, wat heeft geleid tot maatschappelijke discussie en aanvullend wetenschappelijk onderzoek.

Binnen de Europese Unie zijn bepaalde parabenen na beoordeling door wetenschappelijke comités veilig bevonden binnen strikte concentratiegrenzen, terwijl andere varianten, zoals isopropyl- en isobutylparaben, niet langer zijn toegestaan. In de professionele huidverzorging zijn parabenen inmiddels grotendeels uit de formules verdwenen, mede onder invloed van veranderende consumentenperceptie en merkpositionering

Bij zonneproducten gaan discussies vaak over chemische uv-filters zoals oxybenzone (benzophenone-3) en andere filters met mogelijke hormonale activiteit. Deze ingrediënten zijn in de EU uitsluitend toegestaan binnen vastgestelde maximale concentraties en na beoordeling door het Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS). Tegelijkertijd kiezen steeds meer merken voor minerale filters zoals zinkoxide of titaniumdioxide, mede omdat deze passen bij een natuurlijk of “clean” imago.

Daarnaast zijn er stoffen als triclosan, een antibacterieel ingrediënt dat inmiddels sterk is beperkt vanwege zorgen over risico’s en milieu-impact, en antioxidanten zoals BHA en BHT, die op waaklijsten staan maar binnen strikte limieten nog gebruikt mogen worden. Ook hier geldt dat het steeds gaat om de combinatie van stof, concentratie en daadwerkelijke blootstelling.

Zijn deze stoffen echt gevaarlijk in kleine hoeveelheden?

• Verstoring van de vruchtbaarheid en menstruatiecyclus.
• Verhoogd risico op hormoon-gerelateerde kankers, zoals borstkanker.
• Problemen met de schildklier, vooral door stoffen als triclosan.

Hoe herken ik hormoonverstorende ingrediënten bij cosmetica?

• Eindigend op '-paraben': Direct herkenbaar als parabenen.
• Fluor of PTFE: Dit duidt vaak op de aanwezigheid van PFAS.
• Verzamelnamen: De term 'parfum' of 'fragrance' kan een cocktail van honderden stoffen bevatten, waaronder ftalaten.
• Checkers: Gebruik de informatie van Waarzitwatin van de Rijksoverheid voor uitleg per stof.

Waarom zijn schadelijke ingredienten soms nog niet verboden?

In de EU worden stoffen streng gecontroleerd door het SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety). Veel stoffen zijn toegestaan tot een bepaalde limiet die als "veilig" wordt beschouwd. Critici en consumentenorganisaties zoals de Consumentenbond pleiten echter vaak voor strengere regels vanwege de cumulatieve effecten.

Hoe stap je over naar veiligere alternatieven?

1. Check de ingrediëntenlijst: Gebruik handige bronnen zoals de NVWA-richtlijnen voor cosmetica om te begrijpen wat er in de EU is toegestaan.
2. Kies voor natuurlijke alternatieven: Zoek naar producten met plantaardige oliën in plaats van minerale oliën (zoals paraffine of petrolatum).
3. Let op keurmerken: Biologische en natuurlijke certificeringen (zoals Ecocert of COSMOS) verbieden de meeste hormoonverstorende stoffen.
4. Gebruik een app: Er zijn apps waarmee je simpelweg de barcode van een product scant om direct te zien of er schadelijke stoffen in zitten.

Zijn natuurlijke cosmetica producten altijd veilig?

Niet per definitie, maar ze bevatten meestal geen synthetische EDC's zoals parabenen of ftalaten. Let wel op dat sommige natuurlijke stoffen, zoals lavendel- of tea tree-olie, ook een lichte hormonale werking kunnen hebben bij overmatig gebruik. Zoek naar keurmerken zoals Ecocert of COSMOS voor extra zekerheid.

Welke merken zijn niet hormoonverstorend?

Alle huidverzorgingsmerken die Viva Donna verkoopt zijn vrij van hormoonverstorende ingredienten