PFAS is een verzamelnaam voor allerlei door de mens gemaakte chemische stoffen. Ze zijn niet-afbreekbaar én slecht voor milieu en gezondheid. Ze zijn vooral bekend van de antiaanbaklaag in pannen. Maar ze worden ook gebruikt voor regenjassen, blusschuim en cosmetica.
Wat is de functie van PFAS in cosmetica?
Het maakt cosmetica waterproof en het wordt met dat doel gebruikt voor mascara, foundation en lipstick.
Waarom zou je geen PFAS in je lichaam willen hebben?
Allereerst: iedereen in Nederland heeft PFAS in zijn lijf. Je krijgt het binnen via voedsel (zo’n 70 %) en drinkwater. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat je de stoffen ook uit cosmetica opneemt. In de omgeving van onder meer Dordrecht en Antwerpen hebben veel bewoners zelfs een echt te hoge dosis PFAS in het bloed.
Hoe weet je of jouw cosmeticamerk PFAS bevat?
Er zijn honderden PFAS-verbindingen, zoals PFOA, PFNA en PFHxS. Die vallen allemaal onder PFAS. Alle PFAS die in cosmetica voorkomen, hebben een INCI gekregen. Je zult op het etiket niet de INCI ‘PFAS’ vinden omdat dat de verzamelnaam is. Maar wel staat op de sticker van bijvoorbeeld waterproof mascara ‘PFOS’, wat staat voor perfluoroctaansulfonzuur.
Hoe komt PFAS in het lichaam terecht?
Er zijn drie manieren waarop PFAS in het lichaam kan komen: via voeding en drinkwater, via inademing en via de huid. Je vindt bij make-up een directe opname via de huid – en die ligt hoger dan aanvankelijk gedacht. Je vindt PFAS vooral in het bloed waar het zich aan eiwitten bindt. In een te hoge dosis is PFAS met name schadelijk voor het immuunsysteem, de lever, de schildklier en de voortplanting. De norm ligt op 6,9 nanogram per milliliter bloed. Dat wil niet zeggen dat 7.2 nanogram/ml direct een probleem is. Echter, hoe meer je boven die norm zit, hoe groter het risico dat je immuunsysteem wordt aangetast. Maar dat is ook afhankelijk van de algehele conditie: iemand met een ongezonde leefstijl of een kwetsbare oudere zal eerder de klos zijn.
Wat kan ik doen om de hoeveelheid PFAS in mijn lichaam te verminderen?
Jammer genoeg niets. Het zijn stoffen die amper het lichaam verlaten. Na vijf jaar is nog steeds de helft van alle PFAS die je nu binnen hebt, in je lichaam aanwezig. Het enige wat je wel kunt doen om stapelen te voorkomen, is proberen zo min mogelijk nieuwe PFAS binnen te krijgen. Dus gebruik producten die vrij zijn van PFAS.
Welke cosmeticamerken zijn vrij van PFAS?
De volgende merken zijn 100% vrij van PFAS:
Hoe kun je zodanig eten dat je zo min mogelijk PFAS binnenkrijgt?
In Nederland worden in de landbouw wel pesticiden gebruikt waar soms een PFAS in zit. Daarom raad ik aan om zoveel mogelijk te kiezen voor biologische producten. En, heel belangrijk, eet geen eieren van hobbykippen. Die bevatten echt veel meer PFAS dan een gemiddeld ‘commercieel’ ei en zijn daarom zeer ongezond. Als de aanstaande moeder slechts één ei van een hobbykip per week nuttigt, is dat voor een ongeboren kind al teveel.
Als je groente en fruit wast, verliest het dan geen PFAS?
Door groente en fruit te wassen, haal je restjes grond eraf die misschien ook een klein beetje PFAS bevatten. Maar PFAS zit door het hele product, dus de meeste PFAS kun je ook met wassen niet verwijderen.
Hoe zit het met drinkwater en PFAS?
Gemiddeld twintig procent van de PFAS in je lijf komt uit het drinkwater. De waterleidingbedrijven krijgen het er nog niet goed genoeg uit. Koken van het water helpt ook niet, dit maakt het eigenlijk alleen maar erger. Omdat er water verdampt, wordt de concentratie hoger.
Hoe kun je PFAS wél verwijderen uit water?
De enige bewezen methoden zijn:
- Actieve koolfilters (granular activated carbon, GAC) Werkt goed voor sommige (vooral langere keten) PFAS zoals PFOA en PFOS. Vereist regelmatig vervangen van het filter.
- Ion-exchange filters (anion exchange resin) Effectief tegen een breder scala aan PFAS. Vaak gecombineerd met GAC in geavanceerde systemen.
- Omgekeerde osmose (reverse osmosis, RO) Verwijdert tot 90–99% van veel soorten PFAS. Is de meest effectieve optie voor huishoudelijk gebruik.
- Professionele installaties / gemeentelijke zuivering. Sommige gemeenten gebruiken nu PFAS-specifieke zuiveringsinstallaties.
Is een membraanfilter geen goede oplossing?
Dat is het wel, maar daar zijn hoge kosten aan verbonden en die worden daarom nog niet algemeen toegepast. Je kunt in je eigen huishouden of in je instituut wel filters gebruiken, maar het nadeel daarvan is dat je die vaak moet vervangen om bacteriegroei tegen te gaan. Water uit flessen is niet echt een goed alternatief, want dan kun je weer teveel microplastics binnenkrijgen.
Is er eigenlijk wel iets positiefs te melden over PFAS?
Jazeker: er zijn steeds meer merken die PFAS-vrije huidverzorgingsproducten aanbieden. De Nederlandse Cosmetica Vereniging ziet ook de noodzaak in van PFAS-vrije producten (zie wwww.ncv-cosmetica.nl). Om hun leden hierbij te helpen is de NCV aangesloten bij het Actieprogramma PFAS. Op hun site is het volgende te lezen ‘de cosmeticasector heeft de ambitie om eind 2025 geen producten meer op de markt te brengen waar PFAS in zitten’. Daarnaast is het goed te weten dat er snel Europese wetten aankomen die het gebruik van PFAS aan banden leggen. Tot die tijd is het vooral van belang om stapeling van PFAS zoveel mogelijk te voorkomen.
Wat zijn de meest gestelde vragen over PFAS in cosmetica?
- Hoe herken ik PFAS op het etiket? Dit is de meest gestelde vraag. Consumenten zoeken naar woorden als 'PTFE' (Teflon), 'perfluor' of 'polyfluor'. Als een ingrediënt begint met deze termen, bevat het PFAS.
- In welke producten zitten ze meestal? PFAS worden vaak toegevoegd aan waterproof mascara, langhoudende lippenstift, foundation en scheerschuim om de producten waterafstotend, smeerbaar of glanzend te maken.
- Is PFAS in cosmetica gevaarlijk voor mij? Mensen maken zich zorgen over opname via de huid of via de mond (bij lippenstift). Hoewel de directe opname via de huid klein is, bouwen deze stoffen zich op in het lichaam, wat gelinkt wordt aan hormoonverstoring en immuunproblemen.
- Zijn 'green' of 'natural' merken altijd PFAS-vrij? Niet per se. Gebruikers vragen vaak of natuurlijke cosmetica veilig is. Hoewel de kans kleiner is, kunnen PFAS ook als verontreiniging in het productieproces terechtkomen.
- Is PFAS in cosmetica verboden? Er is veel onduidelijkheid over de wet. Op dit moment werkt de Europese Unie (REACH) aan een breed verbod op alle PFAS, maar veel stoffen zijn nu nog toegestaan in kleine hoeveelheden.
- Waarom gebruiken fabrikanten het überhaupt? Men vraagt zich af waarom dit risico wordt genomen. Het antwoord is meestal de unieke eigenschap om producten extreem duurzaam en resistent tegen water en olie te maken.
- Wat gebeurt er als ik mijn make-up eraf was? Een groeiende groep vraagt zich af wat de impact is op het drinkwater. Wanneer je PFAS-houdende cosmetica afspoelt, komt het in het riool en uiteindelijk in het milieu terecht, waar het nooit meer verdwijnt.
Stralende Groetjes Sandra van Viva Donna
Over de auteur
Bron: Esthe Online
